Η ανάδυση της «επιτηρούμενης δημοκρατίας»

Του Γιωργου Π. Nικολοπουλου*
Μια δημοκρατία επιτηρούμενη είναι ένα πολίτευμα χωρίς σαφείς οριοθετήσεις ανάμεσα στις αρμοδιότητες των φορέων εξουσίας και την «κοινωνία των πολιτών». Οι κάθε είδους πληροφορίες ρέουν με μεγάλη ευκολία από το ένα πεδίο στο άλλο, μέσα από εκτεταμένα δίκτυα συλλογής και επεξεργασίας, που αναπτύσσονται σε εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο, διεισδύοντας στις εσώτερες λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής των πολιτών. Δεν πρόκειται πλέον για μια «πανοπτική» επιτήρηση στο πρότυπο του Φουκώ, αλλά για έναν πολλαπλό κοινωνικό έλεγχο, που διαχέεται σε διάσπαρτους κόμβους, οι οποίοι, όμως, παρά τη φαινομενικά αποσπασματική και μεμονωμένη λειτουργία τους, δεν παύουν να συγκλίνουν και να επικοινωνούν μεταξύ τους, δημιουργώντας, εν τέλει, ένα ισχυρό σύστημα καταγραφής και παρακολούθησης της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Απ’ αυτή την άποψη, οι ανατροπές που επέρχονται στις δικαιοπολιτικά επιβεβλημένες ισορροπίες και οριοθετήσεις ανάμεσα στο «δημόσιο» και τον «ιδιωτικό» τομέα, καθώς και στα αντίστοιχα δικαιώματα των φορέων τους, οδηγούν, αναπόφευκτα, στη διαμόρφωση μιας γενικότερης πολιτικής συνθήκης, μέσα στην οποία επαναπροσδιορίζονται τα υποκείμενα, οι θεσμοί και οι λειτουργίες των σύγχρονων «κοινωνιών διακινδύνευσης». Σ’ αυτή την προοπτική, η κατανόηση και ερμηνεία του αναδυόμενου τοπίου της επιτηρούμενης δημοκρατίας συνιστά πρόκληση για τα προτάγματα της επιστημονικής γνώσης και του κράτους δικαίου.

Σ’ αυτή την πρόκληση έρχεται να ανταποκριθεί το βιβλίο του καθηγητή Αντεγκληματικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Θόδωρου Παπαθεοδώρου «Επιτηρούμενη δημοκρατία. Η ηλεκτρονική παρακολούθηση των πολιτών στην κοινωνία της διακινδύνευσης» (εκδόσεις Βιβλιόραμα, Αθήνα 2009). Ενα βιβλίο που αναφέρεται στις διαδικασίες και τις λογικές που οδήγησαν στην υιοθέτηση νέων τεχνολογιών ασφάλειας, προκειμένου να αντιμετωπίσουν παρόντες και ενδεχόμενους κινδύνους. Ο συγγραφέας καταφέρνει ν’ αναδείξει την ευρύτερη εμβέλεια αυτών των κραδασμών: «Το πρόβλημα δεν είναι η εξέλιξη της τεχνολογίας, αλλά η χρήση της, σε έναν κόσμο που αλλάζει ταχύτατα και με παγκοσμιοποιητικές διαδράσεις, ο οποίος, μέσα από συγκεκριμένες πολιτικές, επέλεξε να αντιμετωπίσει τα μείζονα κοινωνικά ελλείμματα και τους νέους κινδύνους, καταφεύγοντας στην υπερτροφική θωράκιση του ποινικού κράτους». Μια σημαντική κατάθεση στη συζήτηση που έχει ανοίξει για τον τρόπο που «πολιτευόμαστε» στη σημερινή «μετανεωτερική κατάσταση».

* Ο Γιώργος Π. Νικολόπουλος είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_1_27/06/2009_320041