Πολιτικά κόμματα και Δημοκρατία

ΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ
ΞΕΝΟΦΩΝ ΚΟΝΤΙΑΔΗΣ, Ελλειματική Δημοκρατία. Κράτος και κόμματα στη σύγχρονη Ελλάδα, εκδόσεις Ι. Σιδέρης, σελ. 286
Το δημοκρατικό έλλειμμα και οι θεσμικές και πολιτικές διαστάσεις του, τριάντα πέντε χρόνια μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας στην Ελλάδα, αποτελούν τον κεντρικό άξονα του Προβληματισμού της πρόσφατης μελέτης του Ξ. Ι. Κοντιάδη, Καθηγητή Δημοσίου Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου. Ο εν λόγω προβληματισμός εκκινεί από τη διαπίστωση ότι η ευρεία αμφισβήτηση του πολιτικού και κομματικού συστήματος, η συνεχής απαξίωση της πολιτικής τάξης και η ανάδειξη στο συλλογικό πολιτικό φαντασιακό του «κόμματος του κανένα» συνιστούν κρίσιμα χαρακτηριστικά της περιόδου που διανύουμε.

Η αποδοκιμασία των κομμάτων ως θεσμών της αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας, η ταύτιση του κράτους με μηχανισμούς διαφθοράς, ο εθισμός σε αποκλίνουσες έως και σε παραβατικές συμπεριφορές στην πολιτική λειτουργία διαμορφώνουν συνθήκες αντισυστημικής δράσης και μεγεθύνουν την απόσταση πολίτη και πολιτικής, καθώς και μεταξύ της τυπικής και ουσιαστικής τήρησης της συνταγματικής τάξης. Η δυσθυμία των πολιτών απέναντι στα πολιτικά κόμματα και το κράτος φέρνει στο προσκήνιο μια ελλειμματική Δημοκρατία με όρους κρίσης αλλά και ρήξης. Η κρίση της σύγχρονης αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας αναλύεται από τον συγγραφέα ως αποτέλεσμα της ανεπάρκειας των κομμάτων να αρθρώσουν ένα πολιτικό λόγο που να υπερβαίνει τη διαχειριστική λογική της κομματικής αντιπαράθεσης. Η ρήξη των πολιτών με το πολιτικό σύστημα επέρχεται μέσα από την υποχώρηση της πολιτικής και την αναγωγή της διαφθοράς ως μείζονος συνθήκης της πολιτικής και κρατικής λειτουργίας. Το «κόμμα του κανένα» σε μία Δημοκρατία με ελλειμματική πολιτική ευθύνη εκβάλει στον αδιέξοδο δρόμο του μηδενισμού και της ακύρωσης των πολιτικών θεσμών.

Η προβληματική του συγγραφέα δομείται με συστηματικότητα και εμβάθυνση των θεματικών σε τρία κύρια μέρη: Το κράτος των κομμάτων και το ανίσχυρο κοινοβούλιο, πολιτικά κόμματα χωρίς δημοκρατικές εγγυήσεις, κομματικό σύστημα και ατελέσφορες δημόσιες πολιτικές.

Η ελληνική εκδοχή της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας χαρακτηρίζεται ως ελλειμματική, με αναφορά σε δυο αλληλένδετα πεδία. Από τη μια πλευρά, στην εσωτερική οργάνωση και λειτουργία των πολιτικών κομμάτων, όπου οι ενδοκομματικές δημοκρατικές εγγυήσεις κρίνονται ως ελλιπείς ή και προσχηματικές. Από την άλλη, στη διάρρηξη της κοινωνικής εμπιστοσύνης απέναντι στο πολιτικό σύστημα και την πολιτική τάξη, που καταλήγει να λαμβάνει διαστάσεις κρίσης αντιπροσώπευσης. Αυτή η κρίση αντιπροσώπευσης διογκώνεται από την πολιτική υποαντιπροσώπευση επιμέρους κοινωνικών ομάδων, τα φαινόμενα κρατικής διαφθοράς και αναποτελεσματικότητας, την υποβάθμιση του Κοινοβουλίου και την «ιδιωτικοποίηση» της πολιτικής ζωής. Όπως τονίζει ο συγγραφέας, «η κατάργηση του ανοιχτού και ανταγωνιστικού χαρακτήρα της δημοκρατίας οδηγεί στην ενίσχυση των αντισυστημικών μορφών πολιτικής δράσης, είτε αυτές εκφράζονται ως ενδυνάμωση των κομμάτων των άκρων, είτε εκδηλώνονται ως βίαιες κοινωνικές εξεγέρσεις».

Παράλληλα με την πραγματικότητα του ενδοκομματικού αυταρχισμού, κατ’ εξοχήν στα δυο κόμματα εξουσίας, επισημαίνεται η απουσία επαρκών ελέγχων και ισορροπιών ως προς τη συγκέντρωση εξουσίας στον Πρωθυπουργό. Η μετατροπή των βουλευτών σε απλούς χειροκροτητές των κομματικών ηγεσιών, η αποδυνάμωση οποιασδήποτε θεσμικής αυτονομίας των κοινοβουλευτικών ομάδων και ο τρόπος λειτουργίας του Υπουργικού Συμβουλίου χωρίς επαρκή συλλογικότητα, καθιστούν τον Πρωθυπουργό εν τοις πράγμασι ανεξέλεγκτο. Κατ’ αυτό τον τρόπο, όμως, η δημοκρατία αφυδατώνεται από τα αναγκαία θεσμικά αντίβαρα. Η έλλειψη ενδοκομματικής δημοκρατίας, η υπερσυγκέντρωση εξουσίας στον Πρωθυπουργό και το πρωθυπουργικό περιβάλλον, η ανεπάρκεια των μηχανισμών αντιμετώπισης της πολιτικής διαφθοράς και η συγκρότηση της δημόσιας διοίκησης με απαρχαιωμένες δομές και πελατειακή κουλτούρα, συνθέτουν το περίγραμμα της κρίσης του πολιτικού συστήματος και των δημοκρατικών θεσμών.

Μια ιδιαίτερη όψη του δημοκρατικού ελλείμματος αποτελεί η περιθωριοποίηση των μεταναστών, στην οποία ο συγγραφέας αφιερώνει το τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου, όπου αναζητώνται οι ιστορικές και πολιτειολογικές προϋποθέσεις που θα νομιμοποιήσουν τη διεύρυνση των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων των μεταναστών, αναγνωρίζοντάς τους ένα νέο status. Το μεταναστευτικό ζήτημα τίθεται στο επίκεντρο του νέου κοινωνικού ζητήματος, με βασικό κοινωνικό υποκείμενο το «μεταναστευτικό προλεταριάτο». Όπως υποστηρίζει ο συγγραφέας, η διεύρυνση των δικαιωμάτων συμμετοχής των μεταναστών κρίνεται επιβεβλημένη, με γνώμονα το αξιακό πλαίσιο της σύγχρονης πλουραλιστικής δημοκρατίας.

Ο κριτικός, αριστερός λόγος που αρθρώνεται δεν καταλήγει πάντως σε μια «αντι-συστημική» προσέγγιση. Οι προτάσεις που διατυπώνονται σε κάθε κεφάλαιο της μελέτης κατατείνουν στην ενδυνάμωση των δημοκρατικών αρχών και των εγγυήσεων του κράτους δικαίου και στη διεύρυνση των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Το ζητούμενο κατά τον συγγραφέα δεν είναι η ανατροπή του πολιτικού συστήματος, αλλά ο μετασχηματισμός του κράτους και των πολιτικών κομμάτων, κατά τρόπο ώστε να αμβλυνθούν τα κρίσιμα δημοκρατικά ελλείμματα της ελληνικής πολιτείας. Στην ουσία, η μελέτη του Ξ. Ι. Κοντιάδη, με εμπεριστατωμένο, σύγχρονο και διεισδυτικό τρόπο αναδεικνύει το αίτημα για την επιστροφή της πολιτικής στη λειτουργία των θεσμών. Πρόκειται για μία αναζήτηση της αναγκαίας επανασύνδεσης της πολιτικής με τη Δημοκρατία.

http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=465518